Quan hệ giữa chính quyền TP.HCM và trung ương tháng 7/2026, Những cập nhật từ thành phố và các cơ quan nhà nước

Chính quyền TP.HCM vừa công bố các quy trình phân bổ ngân sách sửa đổi trong tuần này, đánh dấu lần tái cơ cấu lớn đầu tiên trong quan hệ giữa thành phố và trung ương kể từ Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng hồi tháng 4. Theo xác nhận của các quan chức tại buổi họp báo chiều thứ Năm tại trụ sở UBND TP.HCM trên đường Nguyễn Huệ, những thay đổi này ảnh hưởng đến cách Quận 1, Quận 3 và Quận 7 quản lý chi tiêu vốn cho các công trình giao thông và xử lý nước.

Thời điểm ban hành phản ánh định hướng của Hà Nội trong việc tăng cường giám sát tài chính tại các đô thị lớn. Bộ Tài chính đã triển khai các yêu cầu báo cáo mới vào cuối tháng 6, áp dụng cho tất cả các địa phương có dân số trên 5 triệu người. TP.HCM, nơi có 8,2 triệu dân, nay phải nộp báo cáo kiểm toán dự án theo quý thay vì hàng năm như trước. Thay đổi này xuất phát từ kết quả kiểm toán năm 2024, khi phát hiện tình trạng chậm giải ngân trên tuyến Metro số 1 đoạn Bến Thành, Suối Tiên, với tổng chi lên đến 12 nghìn tỷ đồng (khoảng 473 triệu USD theo tỷ giá hiện hành) nhưng vẫn chưa đạt các mốc hoàn thành theo kế hoạch.

Những thay đổi trực tiếp trên thực địa

Sở Xây dựng TP.HCM, có trụ sở tại Quận 3, từ nay sẽ phối hợp trực tiếp với Bộ Xây dựng tại Hà Nội đối với bất kỳ dự án nào có giá trị vượt 500 tỷ đồng. Trước đây, thành phố có thẩm quyền quyết định các dự án lên đến 1 nghìn tỷ đồng mà không cần phê duyệt từ trung ương. Lãnh đạo Sở cho biết sự thay đổi này đồng nghĩa với việc phê duyệt từ trung ương sẽ nhanh hơn, nhưng đi kèm là sự giám sát chặt chẽ hơn đối với công tác đấu thầu mua sắm.

Quyết định này tác động trực tiếp đến dự án cải tạo bờ sông Sài Gòn tại Quận 1 và Quận 4 đang triển khai. Thành phố đã phân bổ 1,2 nghìn tỷ đồng cho việc nâng cấp kênh Bến Nghé và các tuyến thương mại xung quanh. Dự án này hiện cần được Hà Nội thẩm định chính thức trước khi chuyển sang giai đoạn tiếp theo, dự kiến vào tháng 9.

Bên cạnh đó, Sở Tài nguyên và Môi trường TP.HCM, có trụ sở tại Quận 1, đã công bố các quy trình mới về quản lý nguồn nước tại Quận 5 và Quận 8, hai địa bàn thường xuyên bị ngập úng trong mùa mưa, gây ảnh hưởng nặng nề đến hoạt động kinh doanh. Thành phố bố trí thêm 300 tỷ đồng để cải thiện hệ thống thoát nước tại các khu vực này, với kế hoạch khởi công trước tháng 10. Nguồn vốn được trích từ phần ngân sách thành phố năm 2026 dôi dư 2,1 nghìn tỷ đồng, đã được Hà Nội phê duyệt hồi tháng trước.

Những con số đáng chú ý

Việc tái cơ cấu ngân sách ảnh hưởng đến khoảng 45 dự án đô thị đang triển khai. Mỗi ngày, thành phố chi khoảng 78 tỷ đồng cho hoạt động vận hành của các sở, ngành, trường học và bệnh viện. Theo khung quản lý mới, số lần báo cáo hàng tháng gửi về Hà Nội tăng từ một lên ba lần, làm tăng gánh nặng hành chính cho các cơ quan thành phố. Để đáp ứng yêu cầu tuân thủ, bộ máy nhân sự của TP.HCM đã được bổ sung 120 vị trí trong tháng 6, theo hồ sơ nhân sự mà phóng viên tiếp cận được.

Hạ tầng giao thông chịu tác động lớn nhất từ các quy định tài chính mới. Công ty xe buýt Sài Gòn, đang vận hành 2.800 xe trên toàn thành phố, đã được phê duyệt khoản trợ giá 450 tỷ đồng để nâng cấp đoàn xe sang phương tiện điện, đề xuất vốn đang chờ phê duyệt cấp quốc gia từ tháng 3. Ngoài ra, Sở Giao thông Vận tải cũng thông qua khoản chi 200 tỷ đồng để nâng cấp hệ thống đèn tín hiệu giao thông trên đường Lê Lợi và đại lộ Trần Hưng Đạo, nhằm giảm ùn tắc vào giờ cao điểm.

Người dân và doanh nghiệp theo dõi những điều chỉnh hành chính này cần chuẩn bị tinh thần cho thời gian xét duyệt hồ sơ cấp phép xây dựng và dự án phát triển thương mại sẽ kéo dài hơn cho đến hết tháng 9. Sở Kế hoạch và Đầu tư TP.HCM, có trụ sở tại Quận 1, sẽ yêu cầu bổ sung hồ sơ từ người nộp đơn theo quy định mới. Các chủ đầu tư cho phóng viên biết cần dự trù thêm từ hai đến ba tuần cho khâu xử lý hành chính đối với những dự án thuộc diện phải có ý kiến từ trung ương.

Tháng tới, Hội đồng nhân dân thành phố sẽ họp để hoàn tất các chi tiết triển khai. Bộ Tài chính sẽ cử đoàn công tác vào TP.HCM ngày 18/7 để tiến hành kiểm toán sơ bộ về tuân thủ ngân sách. Kết quả của đợt làm việc này sẽ là căn cứ để xem xét liệu các quy trình mới có được duy trì lâu dài hay cần điều chỉnh dựa trên những khó khăn thực tiễn phát sinh trong tháng đầu áp dụng.