Hội đồng nhân dân TP.HCM thông qua quy định phân loại rác mới; Hộ dân có thể bị phạt hàng tháng từ tháng 9

Hội đồng nhân dân TP.HCM đã thông qua nghị quyết bắt buộc về phân loại rác thải vào chiều thứ Tư, yêu cầu tất cả các hộ gia đình và cơ sở kinh doanh nhỏ phải phân loại rác thành bốn nhóm trước ngày 1 tháng 9. Kết quả bỏ phiếu là 28 phiếu thuận, 4 phiếu chống và 2 phiếu trắng. Hộ gia đình không chấp hành sẽ bị phạt hàng tháng, mức khởi điểm là 300.000 đồng (khoảng 12 USD), tăng lên 1 triệu đồng đối với các trường hợp vi phạm nhiều lần. Nghị quyết áp dụng cho 10,3 triệu cư dân thành phố và khoảng 85.000 cơ sở bán lẻ, kinh doanh ăn uống quy mô nhỏ.

Chính sách này được ban hành trong bối cảnh các thành phố lớn của Việt Nam đang đối mặt với tình trạng quá tải bãi chôn lấp. Hiện mỗi ngày TP.HCM thải ra 27.000 tấn rác, được đưa đến bốn bãi chôn lấp đang hoạt động; trong đó lớn nhất là bãi rác Trảng Bàng ở tỉnh Tây Ninh, cách thành phố khoảng 40 km về phía tây bắc, dự kiến sẽ lấp đầy vào năm 2029. Hà Nội đã triển khai chương trình phân loại rác tự nguyện tại hộ gia đình từ năm 2019 nhưng chưa bắt buộc áp dụng. Đà Nẵng bắt đầu xử phạt vi phạm từ năm 2023 nhưng chỉ giới hạn ở các cơ sở thương mại. Cách tiếp cận của TP.HCM là mô hình bắt buộc đầu tiên áp dụng tại khu dân cư trong số ba thành phố lớn nhất Việt Nam, qua đó trở thành thí điểm cho chính sách rác thải quốc gia.

Người dân cần làm gì

Từ tháng 9, các hộ gia đình phải phân loại rác thành bốn nhóm: rác hữu cơ (thức ăn thừa, cành lá cây), giấy và bìa các-tông, nhựa và kim loại, và chất thải nguy hại (pin, bóng đèn, thuốc). Thành phố cho biết chính sách này sẽ giúp giảm lượng rác đưa đến bãi chôn lấp khoảng 35% trong vòng hai năm. Dịch vụ thu gom cũng sẽ thay đổi: Công ty Môi trường đô thị Sài Gòn sẽ phân phối các thùng rác màu khác nhau đến 2,8 triệu hộ gia đình trong tháng 8, hoàn toàn miễn phí. Cư dân trong các chung cư sẽ phối hợp với ban quản lý tòa nhà để sắp xếp lịch thu gom. Chủ nhà ở riêng lẻ theo tuyến thu gom thông thường của thành phố sẽ nhận được lịch mới trước ngày 15 tháng 8. Thành phố đã bố trí 45 tỷ đồng từ ngân sách năm 2026 để mua và phân phát thùng rác.

Các chủ cơ sở kinh doanh nhà hàng, khách sạn và chợ cũng phải tuân thủ yêu cầu phân loại bốn nhóm tương tự. Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM ước tính chi phí tuân thủ vào khoảng 2-5 triệu đồng mỗi cơ sở cho việc mua thùng rác và đào tạo nhân viên. Các tiểu thương tại chợ truyền thống sẽ sử dụng các trạm phân loại rác tập trung mà thành phố đang xây dựng tại 34 địa điểm trên toàn 24 quận, huyện. Một chủ sạp tại chợ Quận 5 chia sẻ với báo địa phương trong tuần này rằng bà ủng hộ việc phân loại rác, nhưng muốn được làm rõ loại thực phẩm nào được xếp vào nhóm chất thải nguy hại; Sở Tài nguyên và Môi trường thành phố đã ban hành hướng dẫn phân loại dài 28 trang kèm theo các ví dụ cụ thể.

Thực thi và các bước tiếp theo

Cơ quan thanh tra môi trường thành phố sẽ bổ sung 312 vị trí mới để giám sát việc chấp hành. Trong ba tháng đầu, lực lượng thanh tra sẽ tập trung vào các chung cư và khu thương mại; các hộ gia đình ở nhà riêng lẻ sẽ bị kiểm tra xử phạt từ tháng 12 trở đi. Hội đồng nhân dân đã bỏ phiếu miễn phạt trong tháng đầu tiên (tháng 9) để người dân có thời gian làm quen. Sau đó, người dân có thể khiếu nại quyết định xử phạt lên phòng môi trường cấp quận trong vòng 10 ngày. Thành phố đặt mục tiêu đạt tỷ lệ 65% hộ gia đình tham gia vào tháng 12 năm 2026, tăng lên 85% vào giữa năm 2027.

Nghị quyết sẽ được trình lên Ban Thường vụ Thành ủy để phê duyệt lần cuối vào ngày 22 tháng 7. Nếu được thông qua, thành phố sẽ phát động chiến dịch tuyên truyền vào giữa tháng 8, phát tài liệu bằng tiếng Việt, tiếng Anh và tiếng Trung thông qua các tổ dân phố và ban quản lý tòa nhà. Một chương trình thí điểm với sự tham gia của 8.000 hộ gia đình tại Quận 1, Quận 3 và Quận 7 đã được triển khai từ tháng 1 đến tháng 6 năm nay; các hộ tham gia cho biết không phát sinh thêm chi phí và việc phân loại chỉ mất khoảng 10 phút mỗi ngày. Chủ tịch Hội đồng nhân dân cho biết dữ liệu từ chương trình thí điểm này sẽ là cơ sở để điều chỉnh lộ trình thực thi nếu cần thiết.